Voorbij de waan van de dag
Bezetten om te bevrijden
*Dit blog is het artikel dat ik schreef voor de Opinie pagina van het Friesch Dagblad, geplaatst 20/11/2011.
Door het mooie weer werd het feestelijk. De stemming was goed: er waren originele teksten op borden en spandoeken en er liepen nogal wat ludiek uitgedoste mensen rond. Via de (goede) geluidsinstallatie die aan de zijkant van het Beursplein was opgesteld, kon iedereen haar en zijn verhaal kwijt. Daar werd veel gebruik van gemaakt; analyse, zorg, woede en lied werden gedeeld. De groeiende massa maakte via klappen, juichen, boe-roepen of zwijgen hun reacties kenbaar. Niemand regelde dat, er waren geen leiders, er was geen programma, het ging zoals het ging.
Het was 15 oktober 2011, de eerste dag van #OccupyAmsterdam.
Amsterdam en Den Haag volgen met vele andere Europese steden de beweging die in Egypte tijdens de Arabische Lente begon en deze zomer oversloeg naar Spanje. Een maand geleden is dit plein-protest overgenomen door Amerikanen die de beurs op Wall Street onder vuur nemen als metafoor voor het ontspoorde kapitalistische systeem. Eerst nog niet geheel serieus genomen door de traditionele media, heeft de Occupy Movement in New York en talloze andere Amerikaanse steden voet aan de grond gekregen door de snelle en autonome berichtgeving via de nieuwe media.
Al heeft Nederland geen dictator te verdrijven en zijn hier nog goede CAO´s van kracht, ook in dit rijke en welvarende land wordt de noodzaak tot verandering gevoeld. Ook hier gaat de ziektekostenverzekering weer omhoog, worden pijnlijke bezuinigingen doorgevoerd maar de aanschaf van het dure JSF vliegtuig is nog niet geschrapt. Maandag kwam Philips met het bericht dat er in Nederland 1400 banen zullen verdwijnen terwijl er voor miljoenen winst is ingeboekt in het afgelopen halfjaar. Het verhaal is niet meer uit te leggen.
Overal klinkt het verwijt dat de samenleving teveel 'money-driven' en 'fear-based' is.
Het internationale karakter van het protest is verklaarbaar; het besef dat we dezelfde planeet bewonen, dezelfde lucht inademen en ons financiële systeem wereldwijd samenhangt dringt bij iedereen door. De illusie dat een land zich buiten de ontwikkelingen in de wereld kan houden door grenzen te sluiten, blijkt vervlogen.
De rampen die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden herinneren ons eraan dat niet alles ´onder controle´ is. Vanuit de grote belangen die er op het spel staan wordt snel gezegd dat we rustig kunnen gaan slapen, maar de werkelijkheid laat zich niet meer verdoezelen.
Om deze reden groeit de beweging die zich richt op Global Change, snel; het begint bij steeds meer mensen door te dringen dat niet alleen de arme landen of de werk- en daklozen in de rijke landen getroffen (zullen) worden door de crisis. In één van de You Tube filmpjes vertellen afgestudeerden en mensen uit de middenklasse in New York dat hun toekomst uitzichtloos is. Dat betrekt mensen uit alle geledingen bij dit protest. Door die bewustwording is de strijdkreet ontstaan: “Wij zijn de 99%”; de constatering dat een kleine groep rijken rijker wordt en de grote groep armen armer. Dat is niet alleen in Amerika het geval.
De gevolgen van het begrotingstekort in Griekenland zullen vooral voor de gewone man en vrouw heel ingrijpend zijn en de toekomst van andere Europese landen is net zo onzeker. Er is in feite sprake van chaos.
In de chaostheorie is er een fase dat oorzaak en gevolg zijn omgedraaid. Dat is nu het geval: de banken helpen de samenleving niet meer, maar de mensen moeten de banken helpen*.
Maar diezelfde mensen willen hun toekomst niet meer laten bepalen door leiders met wie ze geen contact hebben en die ze niet meer vertrouwen; die onderdeel van het systeem geworden zijn en daarmee – vaak onbedoeld - deel van het probleem.
Het moment van ´critical mass´ lijkt bereikt; een bepaalde hoeveelheid ten opzichte van het totaal, veroorzaakt een wijziging. Het aantal mensen dat een factor van betekenis vormt bestaat uit mannen én vrouwen met diverse achtergronden, van verschillende leeftijden, uit allerlei landen en culturen én een gezamenlijke gevoelde urgentie tot verandering.
Wát voor veranderingen en langs welke weg die gaan plaatsvinden is in deze fase nog niet helder. De ´wijsheid van gewone mensen´ en een zo breed mogelijk gedragen overleg lijkt de aangewezen route voor de komende tijd. De behoefte aan leiderschap is minimaal, het verlangen naar onderlinge verbinding sterk; een proces van zoeken naar inhoud en vorm, decentraal, SLOW en zelforganiserend, om draagvlak te creëren.
De protest-pleinen zullen nog wel even blijven, zelfs nodig zijn. Want op dit moment heeft niemand de oplossing paraat. En wie dat wel denkt te hebben, heeft niet goed gezocht!*
Ineke M. Verdoner
* in afstemming met Jaap Peters (Slow Management) enkele citaten w.o. van de dichter Kopland.